Skóra atopowa dzieci wymaga delikatnej, częstej pielęgnacji. Kąpiel powinna być krótka, w letniej wodzie, z użyciem łagodnych środków bez zapachów i barwników. Po osuszeniu, bez pocierania, należy natychmiast zastosować emolient. Ubrania powinny być miękkie i przewiewne. W odniesieniu do nasilonych zmian, świądu lub pękającej skóry można omówić wszystko z pediatrą lub dermatologiem.
Skóra atopowa dziecka wymaga stałej, łagodnej pielęgnacji, ponieważ jej bariera ochronna łatwo traci wodę i słabiej chroni przed detergentami, potem, tarciem oraz alergenami.
Dotyczy to niemowląt, dzieci w wieku przedszkolnym i starszych, podobnie jak w okresie zaostrzenia zmiani wtedy, gdy skóra wygląda niemal prawidłowo. Codzienna rutyna powinna ograniczać przesuszenie, świąd i mikrouszkodzenia naskórka. Emolienty, odpowiednio przeprowadzana kąpiel oraz przewiewna odzież nie zastępują leczenia zaleconego przez lekarza, ale wspierają jego skuteczność i pomagają zmniejszyć częstość nawrotów. Szczególnej ostrożności wymagają dzieci z pękającą, sączącą się lub intensywnie zaczerwienioną skórą.
Emolienty i kąpiel jako ochrona bariery skórnej
Emolient należy nakładać często, najlepiej w ciągu kilku minut po osuszeniu skóry. Preparat powinien pokrywać całe ciało, widoczne ogniska atopowego zapalenia skóry. Kremy, maści i balsamy tworzą warstwę ograniczającą przeznaskórkową utratę wody, a niektóre zawierają lipidy odbudowujące warstwę ochronną naskórka. Przy bardzo suchej skórze najczęściej lepiej sprawdzają się gęstsze konsystencje, jednak w cieplejszych miesiącach dziecko może lepiej tolerować lżejszy preparat.
Najważniejsza jest systematyczność: emolient stosuje się także między zaostrzeniami, zgodnie z tolerancją skóry dziecka. Kosmetyk należy rozprowadzać delikatnie, bez intensywnego wcierania.
Jeśli po aplikacji pojawia się pieczenie, nasilony rumień lub wysypka, preparat trzeba odstawić i skonsultować z lekarzem. Kąpiel powinna być krótka, w letniej, nie gorącej wodzie. Zwykle wystarcza parę minut, bez gąbek, szczotek i szorstkich ręczników. Środki myjące powinny być bezzapachowe, łagodne i używane głównie w miejscach wymagających oczyszczenia, np. pachy, okolice pieluszkowe, dłonie i stopy.
Po kąpieli skórę osusza się przez delikatne przykładanie ręcznika, a nie pocieranie.
Ubrania ograniczające świąd i podrażnienia
Odzież dziecka powinna być miękka, przewiewna i dopasowana bez ucisku. Najczęściej dobrze tolerowana jest gładka bawełna, choć znaczenie ma także indywidualna reakcja na materiał. Ubrania należy prać w łagodnym, bezzapachowym detergencie i dokładnie wypłukiwać. Nadmiar warstw sprzyja przegrzaniu, poceniu i nasileniu świądu, dlatego strój trzeba dostosować do temperatury otoczenia oraz aktywności dziecka.
W czasie wybierania odzieży znaczenie mają:
- gładkie szwy, które nie drażnią zmian skórnych;
- brak wełny i szorstkich włókien mających bezpośredni kontakt ze skórą;
- przewiewne materiały odprowadzające wilgoć;
- nieuciskające ściągacze przy rękawach, nogawkach i szyi;
- bezzapachowe pranie bez płynów zmiękczających i intensywnych dodatków zapachowych.
Metki, zamki i twarde aplikacje mogą wywoływać mechaniczne drażnienie, szczególnie w czasie snu lub intensywnej zabawy.
Paznokcie dziecka powinny być krótko przycięte, aby ograniczyć uszkodzenia skóry w czasie drapania. Przy nasileniu zmian, bólu, ropnych krostach, sączeniu lub gorączce potrzebna jest szybka konsultacja pediatryczna albo dermatologiczna.
Bariera skórna a dobór emolientu
Atopowa skóra dziecka ma osłabioną warstwę ochronną, szybciej traci wodę i silniej reaguje na detergenty, pot, ślinę oraz tarcie. Emolienty uzupełniają lipidy naskórka, ograniczają przeznaskórkową utratę wody i zmniejszają szorstkość. Ich częste stosowanie jest potrzebne także wtedy, gdy skóra wygląda lepiej, ponieważ pielęgnacja podtrzymuje efekt leczenia i może ograniczać nawroty. Preparat powinien być przeznaczony dla skóry atopowej, pozbawiony substancji zapachowych, olejków eterycznych i potencjalnie drażniących dodatków. Kremy i emulsje sprawdzają się przy umiarkowanej suchości oraz w ciągu dnia. Maści są bardziej okluzyjne, dlatego lepiej chronią bardzo suchą, pękającą skórę, szczególnie wieczorem.
Przy sączących zmianach mogą być niekomfortowe i nie powinny zastępować konsultacji lekarskiej.
Emolient nakłada się obficie, bez energicznego wcierania, na całą zmienioną chorobowo i przesuszoną powierzchnię, a nie wyłącznie na pojedyncze plamy. Najlepiej aplikować go parę razy dziennie, przede wszystkim po myciu. Jeśli dziecko stosuje miejscowy glikokortykosteroid lub inhibitor kalcyneuryny, kolejność i odstęp między preparatami należy ustalić z lekarzem albo farmaceutą. Emolient nie leczy aktywnego stanu zapalnego tak jak lek przeciwzapalny, lecz wspiera odbudowę bariery.
Czy kąpiel nasila suchość skóry?
Sama kąpiel nie musi pogarszać atopowego zapalenia skóry. Problemem są zbyt gorąca woda, długi czas oraz silne detergenty.
Woda powinna być letnia, a mycie krótkie – najczęściej około 5-10 minut. Po wyjęciu dziecka nie należy pocierać skóry ręcznikiem; wystarczy delikatnie ją osuszyć, przykładając miękki materiał.
Jak oczyszczać skórę bez podrażnień?
Do codziennego mycia najlepiej używać łagodnych preparatów typu syndet lub emulsji emolientowych, bez mydła i substancji zapachowych. Produkt nakłada się tylko na okolice wymagające oczyszczenia, przede wszystkim fałdy, pachy, okolice pieluszkowe, dłonie i stopy. Całe ciało nie wymaga intensywnego namydlania przy każdej kąpieli. Po myciu skórę należy dokładnie, lecz łagodnie osuszyć, zwracając uwagę na fałdy.
Emolient powinien trafić na naskórek w ciągu kilku minut, zanim skóra całkowicie wyschnie. Gąbki, szczotki, peelingi i szorstkie rękawiczki zwiększają mikrourazy. U niemowląt ostrożności wymagają okolice oczu, ust i pieluszki. Jeśli pojawiają się miodowe strupy, ropne krostki, nasilony ból lub gorączka, potrzebna jest ocena lekarska, ponieważ mogą wskazywać na nadkażenie.
Przy atopowej skórze dziecka kąpiel i ubieranie powinny ograniczać wysuszenie, przegrzewanie oraz mechaniczne drażnienie naskórka.
Kąpiel dziecka z atopową skórą: temperatura wody, kosmetyki i osuszanie
Woda powinna być letnia, najlepiej o temperaturze około 33-35°C.
Kąpiel trwa najczęściej 5-10 minut; dłuższe moczenie może zwiększać suchość skóry. Do mycia należy wybierać łagodne syndety lub emolienty bez substancji zapachowych, barwników i alkoholu. Preparat stosuje się przede wszystkim na okolice spocone i zabrudzone, bez intensywnego pocierania całego ciała.
Nie należy używać gąbek, szczotek ani szorstkich ręczników. Po kąpieli skórę osusza się przez delikatne przykładanie miękkiego materiału, pozostawiając ją lekko wilgotną. Emolient powinien zostać nałożony w ciągu kilku minut po osuszeniu, aby ograniczyć przeznaskórkową utratę wody. Przy zaostrzeniu zmian, sączeniu lub podejrzeniu nadkażenia sposób pielęgnacji trzeba ustalić z lekarzem. Ubrania powinny być luźne, przewiewne i pozbawione szorstkich szwów. Nową odzież należy wyprać przed pierwszym założeniem.
Najlepiej sprawdzają się środki piorące bez zapachu, dokładne płukanie oraz rezygnacja z płynów zmiękczających.
- wybieraj gładką bawełnę lub inne miękkie, przewiewne tkaniny,
- usuwaj metki, drażniące aplikacje i twarde elementy przy skórze,
- nie dla przegrzewania, ponieważ pot często nasila świąd,
- zmieniaj wilgotne ubrania po wysiłku, kąpieli lub intensywnym spoceniu.
| Materiał lub element | Możliwy wpływ na skórę | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Bawełna | Miękka, przewiewna | Dobry wybór na bieliznę i piżamę |
| Wełna | Może drapać i zwiększać świąd | Nie zakładać prosto na skórę |
| Szorstkie szwy | Zwiększają tarcie | Unikać, szczególnie przy aktywnych zmianach |
| Syntetyczne tkaniny | Mogą zatrzymywać ciepło i pot | Oceniać indywidualnie, najlepiej jako warstwę zewnętrzną |
Przy nasilonym świądzie pomocne bywają bawełniane rękawiczki na noc, krótko obcięte paznokcie i chłodniejsze warunki w sypialni. Każdą nową tkaninę lub kosmetyk wprowadza się pojedynczo, obserwując reakcję skóry przez parę dni. U dzieci z atopowym zapaleniem skóry wełna może wywoływać pieczenie, świąd i zwiększać rumień, ale nie dzieje się tak u każdego. Problemem najczęściej nie jest sama alergia na wełnę, lecz mechaniczne drażnienie skóry. Szorstkie, sprężyste włókna ocierają naskórek, szczególnie w miejscach narażonych na ucisk: na szyi, karku, łokciach i pod kolanami. Uszkodzona bariera naskórkowa reaguje wtedy silniej na pot, detergenty oraz zmiany temperatury.
Kiedy wełniane ubrania nasilają objawy atopowej skóry dzieci?
Reakcję należy oceniać po kontakcie konkretnej tkaniny ze skórą, a nie na podstawie samej metki. Jeśli po założeniu swetra pojawiają się świąd, zaczerwienienie lub zaostrzenie zmian, lepiej go odstawić. Wełna nie jest automatycznie zakazana, lecz przy aktywnym zaostrzeniu atopowego zapalenia skóry najczęściej nie stanowi dobrego wyboru.
Czy merino i ubrania z warstwą bawełny są bezpieczniejsze?
Cieńsza wełna merino bywa lepiej tolerowana niż grube, szorstkie włókna, ponieważ mniej drapie i efektywniej odprowadza wilgoć. Nie znaczy to jednak, że będzie odpowiednia dla każdego dziecka. Praktycznym rozwiązaniem jest założenie pod nią gładkiej koszulki z bawełny, jedwabiu lub tkaniny przeznaczonej dla skóry wrażliwej. Ubrania powinny być luźne, pozbawione sztywnych szwów i metek, a ich pranie najlepiej wykonywać w łagodnym, bezzapachowym detergencie. Przy utrzymującym się świądzie, pękaniu skóry, sączeniu zmian albo podejrzeniu alergii kontaktowej potrzebna jest konsultacja dermatologiczna. Lekarz może odróżnić podrażnienie włóknami od wyprysku kontaktowego i dobrać leczenie miejscowe.
